Trong danh mục thiết bị bắt buộc kiểm định, “tời nâng” là cái tên gây nhầm lẫn nhiều nhất: nó không phải một loại thiết bị mà là ba nhóm thiết bị nằm ở ba số thứ tự liền nhau trong Thông tư 36/2019, mỗi nhóm kiểm định theo một quy trình riêng. Doanh nghiệp gộp chung cả ba sẽ xác định sai chu kỳ, chuẩn bị sai hồ sơ và đối chiếu sai cả giá. Chưa kể, tời còn là thiết bị duy nhất trong biểu giá nhà nước có phí kiểm định tính theo góc nâng thay vì tải trọng. Bài này tách bạch cả ba loại tời theo đúng văn bản.
Ba loại tời — ba số thứ tự, ba quy trình
STT 15 — xe tời điện chạy trên ray và STT 16 — tời điện dùng để nâng tải, kéo tải theo phương nghiêng (nhóm này bao gồm cả bàn nâng, sàn nâng trong cùng số thứ tự): tời điện thuộc diện bắt buộc không có ngưỡng tải trọng — chiếc tời điện 500 kg kéo vật liệu lên tầng cũng phải kiểm định. Tời điện nâng tải kiểm theo QTKĐ 14-2016, tời điện kéo tải theo phương nghiêng kiểm theo QTKĐ 15-2016. STT 17 — tời tay có tải trọng nâng từ 1.000 kg trở lên, kiểm theo QTKĐ 16-2016. Cả ba cùng đáp ứng QCVN 7:2012 về thiết bị nâng. Cũng cần phân biệt tời với pa lăng (xem bài kiểm định pa lăng điện và pa lăng tay): pa lăng là thiết bị treo, tải treo thẳng dưới móc; tời là cơ cấu độc lập đặt cố định gồm tang quấn cáp, động cơ/hộp giảm tốc và phanh, kéo tải theo phương đứng hoặc phương nghiêng. Riêng tời dùng trong khai thác hầm lò (STT 26) thuộc thẩm quyền Bộ Công Thương, không thuộc nhóm này.
Chu kỳ 2 năm — nhưng tời tay “già” hoặc di động chỉ 1 năm, và mốc tuổi của hai loại khác nhau
Tời điện: chu kỳ 02 năm/lần, rút xuống 01 năm/lần khi thiết bị đã sử dụng trên 12 năm. Tời tay: 02 năm/lần nếu lắp cố định, nhưng rút xuống 01 năm/lần khi đã sử dụng trên 10 năm hoặc làm việc có tính di động. Hai mốc tuổi 12 năm và 10 năm thuộc hai quy trình khác nhau — áp nhầm là sai hạn ngay. Nhóm tời tay di động cũng là nhóm quá hạn nhiều nhất: tời tháo ra mang đi, không hồ sơ lắp đặt, không vị trí cố định, lý lịch dễ thất lạc — doanh nghiệp nên đưa nhóm này vào danh sách theo dõi riêng thay vì trông vào trí nhớ.
Kiểm tra những gì: cáp, tang, phanh — và phép thử phanh an toàn riêng của tời kéo nghiêng
Cả ba quy trình đều thử tải tĩnh 125% (giữ hoặc treo tải 10 phút, tải không trôi, không nứt, không biến dạng dư) và thử tải động 110%. Kiểm tra bên ngoài tập trung vào “bộ ba sinh tử” của tời: cáp tải (đứt sợi, mòn, gỉ, xếp lớp lộn xộn trên tang gây dập cáp), tang quấn cáp và puly chuyển hướng, và phanh/cóc hãm theo TCVN 4244:2005 — cộng kết cấu giá lắp, hộp giảm tốc, động cơ, hệ thống tiếp đất với tời điện. Điểm khác biệt đáng chú ý nhất: riêng QTKĐ 15-2016 cho tời kéo nghiêng có phép thử tải phanh an toàn ở 110% tải danh định — một phép thử riêng dành cho phanh, vì với tời kéo nghiêng, phanh là tuyến phòng thủ duy nhất giữ tải không tuột xuống theo mặt dốc khi mất điện hoặc đứt truyền động. Hiểu đơn giản: pa lăng hỏng thì tải rơi tại chỗ; tời kéo nghiêng hỏng phanh thì tải trượt dài theo tuyến kéo, vùng nguy hiểm lớn hơn nhiều.
Cảnh báo quan trọng nhất của bài này: tuyệt đối không dùng tời kéo hàng để chở người. Tháng 8/2024 tại Lào Cai, một tời kéo hàng được dùng để đưa thùng chở 6 công nhân lên cao khoảng 20 m đã đứt cáp, làm 3 người chết, 3 người bị thương; cơ quan công an xác định việc dùng thiết bị nâng hàng vận chuyển người là vi phạm và người đứng đầu doanh nghiệp bị khởi tố. Tời nâng người làm việc trên cao là thiết bị chuyên dụng có yêu cầu riêng trong danh mục — không có “chở tạm một chuyến” nào an toàn với tời hàng.
Giá kiểm định tính theo góc nâng — trường hợp duy nhất trong biểu giá
Thông tư 41/2016 (STT 6, đã gồm VAT) định giá tời điện theo hai biến số cùng lúc — tải trọng và góc nâng: tời điện đến 1 tấn với góc nâng 0–35 độ: 1.800.000 đồng; tời điện trên 1 tấn với góc nâng trên 35–90 độ: 2.000.000 đồng; tời thủ công từ 1.000 kg trở lên: 1.000.000 đồng một mức phẳng. Vì góc nâng quyết định giá, doanh nghiệp khi xin báo giá cần nói rõ tời kéo đứng hay kéo nghiêng và góc nghiêng khoảng bao nhiêu — báo giá tời mà không hỏi góc nâng là báo giá chưa đủ căn cứ. Phương Nam kiểm định cả ba loại tời theo đúng quy trình riêng của từng loại, hỗ trợ ngoài giờ/cuối tuần, cho thuê tải thử và cấp giấy chứng nhận trong 05 ngày làm việc — chi tiết tại trang kiểm định tời nâng.
Cập nhật lần cuối: tháng 11/2026