Câu hỏi đầu tiên của hầu hết doanh nghiệp khi tìm hiểu về kiểm định không phải là “kiểm định thế nào”, mà là “thiết bị của tôi có thuộc diện bắt buộc kiểm định không”. Câu trả lời nằm ở danh mục thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động ban hành kèm Thông tư 36/2019/TT-BLĐTBXH: thiết bị nằm trong danh mục thì bắt buộc kiểm định trước khi đưa vào sử dụng và kiểm định định kỳ trong suốt quá trình dùng; thiết bị ngoài danh mục hoặc dưới ngưỡng quy định thì không bắt buộc. Bài này liệt kê đầy đủ các loại thiết bị thuộc diện bắt buộc mà doanh nghiệp hay gặp nhất, để bộ phận an toàn hoặc quản lý thiết bị tự đối chiếu ngay với nhà xưởng của mình.
Căn cứ nào quy định một thiết bị phải kiểm định?
Ba điểm pháp lý doanh nghiệp cần nắm:
- Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 quy định máy, thiết bị, vật tư có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động phải được kiểm định kỹ thuật an toàn trước khi đưa vào sử dụng và kiểm định định kỳ trong quá trình sử dụng.
- Thông tư 36/2019/TT-BLĐTBXH ban hành danh mục cụ thể các loại máy, thiết bị thuộc diện này — đây là văn bản để đối chiếu “thiết bị của tôi có trong danh sách không”.
- Kiểm định có 3 hình thức: lần đầu (trước khi đưa thiết bị vào sử dụng), định kỳ (theo chu kỳ riêng của từng loại thiết bị, phổ biến 1–3 năm/lần) và bất thường (sau sửa chữa lớn, sau sự cố, hoặc khi cơ quan quản lý yêu cầu).
Nếu thiết bị thuộc diện bắt buộc mà không kiểm định, kiểm định hết hạn hoặc vẫn sử dụng thiết bị đã kiểm định không đạt, doanh nghiệp bị xử phạt theo Điều 35 Nghị định 283/2026/NĐ-CP: cá nhân bị phạt 20–75 triệu đồng tùy số lượng thiết bị vi phạm, tổ chức bị phạt gấp đôi (tối đa 150 triệu đồng); riêng hành vi sử dụng thiết bị kiểm định không đạt bị phạt 50–75 triệu đồng với cá nhân. Đây là lý do việc đối chiếu danh mục nên làm chủ động, thay vì đợi đến khi có đoàn thanh tra.
Nhóm thiết bị nâng — 9 loại thuộc diện bắt buộc
| Thiết bị | Điều kiện thuộc diện bắt buộc kiểm định |
|---|---|
| Xe nâng hàng dùng động cơ | Tải trọng nâng từ 1.000 kg trở lên |
| Xe nâng người | Xe nâng dùng để nâng người làm việc trên cao |
| Cầu trục | Mọi tải trọng (STT 11, Thông tư 36/2019 — không có ngưỡng tải trọng) |
| Cổng trục | Mọi tải trọng (STT 12) |
| Pa lăng điện | Không có ngưỡng tải trọng |
| Pa lăng xích kéo tay | Tải trọng nâng từ 1.000 kg trở lên (STT 14) |
| Tời nâng | Tời điện nâng hàng/chạy trên ray (STT 15, 16); tời tay từ 1.000 kg trở lên (STT 17) |
| Thang máy | Các loại thang máy thuộc danh mục (STT 21) |
| Thang cuốn và băng tải chở người | Thuộc danh mục tại STT 22 |
Chi tiết từng loại — chu kỳ kiểm định, quy trình, chi phí theo Thông tư 41/2016/TT-BLĐTBXH — xem tại trang kiểm định thiết bị nâng. Hai thiết bị được hỏi nhiều nhất là kiểm định xe nâng hàng (vì có ngưỡng 1.000 kg khiến nhiều doanh nghiệp không chắc xe của mình có thuộc diện hay không) và kiểm định thang máy (vì chu kỳ tính theo số tầng dừng, khác hẳn các thiết bị nâng còn lại).
Nhóm thiết bị áp lực — 6 loại thuộc diện bắt buộc
| Thiết bị | Ghi chú đối chiếu |
|---|---|
| Nồi hơi | Phương Nam kiểm định nồi hơi có áp suất làm việc dưới 16 bar; nồi hơi từ 16 bar trở lên thuộc thẩm quyền kiểm định của Bộ Công Thương |
| Nồi gia nhiệt dầu | Thiết bị áp lực thuộc danh mục theo Thông tư 36/2019 |
| Bình chứa khí nén (bình chịu áp lực) | Chu kỳ kiểm định thay đổi theo môi chất chứa và tuổi thiết bị |
| Hệ thống lạnh công nghiệp | Hệ thống lạnh thuộc danh mục theo Thông tư 36/2019 |
| Nồi hấp tiệt trùng | Thiết bị áp lực thuộc danh mục theo Thông tư 36/2019 |
| Hệ thống đường ống dẫn hơi, khí nén chịu áp lực | Đường ống chịu áp lực thuộc danh mục theo Thông tư 36/2019 |
Chi tiết xem tại trang kiểm định thiết bị áp lực. Nhóm này có một đặc thù doanh nghiệp cần biết sớm: nhiều thiết bị áp lực phải chuẩn bị trước khi kiểm định — nồi hơi cần thời gian nguội hệ thống 24–48 giờ, hệ thống lạnh cần quy trình kiểm tra độ kín — nên việc lên lịch kiểm định cho nhóm áp lực cần tính thêm thời gian chuẩn bị, không đặt lịch sát ngày hết hạn.
Điểm hay nhầm nhất: băng tải chở hàng KHÔNG thuộc diện bắt buộc
Nhiều doanh nghiệp (và cả nhiều đơn vị tư vấn) nhầm ở điểm này: tại STT 22, Thông tư 36/2019 chỉ liệt kê thang cuốn và băng tải chở người. Băng tải chở hàng không nằm trong danh mục bắt buộc kiểm định — không có quy trình kiểm định chuẩn, không có chu kỳ bắt buộc và không bị xử phạt theo Điều 35 nếu không “kiểm định”. Doanh nghiệp có băng tải chở hàng vẫn có thể yêu cầu đánh giá an toàn kỹ thuật để phục vụ kiểm toán nội bộ hoặc yêu cầu của bảo hiểm/khách hàng, nhưng đó là đánh giá theo yêu cầu, không phải kiểm định bắt buộc và không được cấp tem, giấy chứng nhận kiểm định. Tương tự, các thiết bị dưới ngưỡng trong bảng trên (xe nâng hàng dưới 1.000 kg, pa lăng tay và tời tay dưới 1.000 kg) cũng không thuộc diện bắt buộc.
Tự đối chiếu thiết bị trong xưởng: 4 bước, khoảng 10 phút
Bước 1 — Liệt kê toàn bộ thiết bị nâng và thiết bị áp lực đang sử dụng, kể cả thiết bị ít dùng hoặc đang để dự phòng nhưng vẫn trong tình trạng vận hành được.
Bước 2 — Đối chiếu từng thiết bị với hai bảng trên: đúng loại và đạt ngưỡng thì thuộc diện bắt buộc.
Bước 3 — Kiểm tra tem và giấy chứng nhận kiểm định hiện tại của từng thiết bị thuộc diện: còn hạn hay đã hết, hạn đến ngày nào. Lưu ý chu kỳ mỗi loại khác nhau (có loại 1 năm, có loại 3 năm) — đối chiếu theo giấy chứng nhận của chính thiết bị đó, đừng suy từ thiết bị khác.
Bước 4 — Xử lý các trường hợp lệch: thiết bị thuộc diện mà chưa từng kiểm định thì đăng ký kiểm định lần đầu; sắp hết hạn thì đặt lịch kiểm định định kỳ trước ngày hết hạn; thiết bị vừa sửa chữa lớn hoặc vừa xảy ra sự cố thì thuộc diện kiểm định bất thường dù tem vẫn còn hạn.
Bước tiếp theo
Danh sách đầy đủ 17 dịch vụ kiểm định và đo kiểm của Phương Nam, kèm chu kỳ và bảng giá tham chiếu cho từng thiết bị, có tại trang kiểm định an toàn. Các thắc mắc hay gặp — kiểm định có phải dừng sản xuất lâu không, bao lâu thì có giấy chứng nhận, đơn vị kiểm định cần điều kiện gì — đã được trả lời tại mục câu hỏi thường gặp về kiểm định. Nếu đối chiếu xong mà vẫn chưa chắc một thiết bị cụ thể của doanh nghiệp có thuộc diện bắt buộc hay không, liên hệ Phương Nam kèm danh sách thiết bị — việc đối chiếu danh mục này không tính phí, và biết chắc sớm sẽ rẻ hơn nhiều so với một biên bản xử phạt.
Cập nhật lần cuối: tháng 11/2026