Không ít doanh nghiệp đã bố trí cán bộ an toàn chuyên trách hẳn hoi nhưng khi đoàn kiểm tra hỏi tới mạng lưới an toàn, vệ sinh viên (ATVSV) thì vẫn lúng túng: chưa từng tổ chức bầu, không có quyết định thành lập, cũng không có quy chế hoạt động. Bài viết trước của Phương Nam đã giải thích an toàn, vệ sinh viên là ai và vì sao cán bộ an toàn chuyên trách không thay thế được vị trí này; bài này đi vào phần việc cụ thể mà doanh nghiệp phải tự làm: tổ chức mạng lưới ATVSV từng bước theo Điều 74 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 — đếm số lượng, bầu chọn, ra văn bản, thỏa thuận chế độ và cử người đi huấn luyện nhóm 6.

Bước 1 — Đếm số lượng theo tổ sản xuất, không theo tổng số lao động
Điều 74 khoản 1 quy định: mỗi tổ sản xuất phải có ít nhất một ATVSV, kiêm nhiệm trong giờ làm việc. Đơn vị tính là “tổ” chứ không phải tỷ lệ trên tổng số lao động toàn công ty — một nhà máy 500 người chia 12 tổ, đội thì cần tối thiểu 12 ATVSV, mỗi tổ một người, dù bộ phận an toàn của nhà máy có đông đến đâu. Khi đếm, doanh nghiệp cần lưu ý ba tình huống hay bị thiếu người: (1) tổ làm việc theo ca — ATVSV của ca ngày không thể đôn đốc, nhắc nhở ca đêm, nên mỗi ca nên có người của ca đó; (2) tổ có điểm làm việc tách biệt về mặt bằng (kho riêng, xưởng phụ, đội thi công lưu động) — khoảng cách khiến một ATVSV không quan sát được hết, nên bố trí thêm; (3) người thay thế — khi ATVSV nghỉ phép dài ngày, nghỉ việc hoặc chuyển tổ mà không có phương án dự phòng, tổ đó lập tức “trống” ATVSV trên thực tế lẫn hồ sơ.
Bước 2 — Bầu chọn: phải do người lao động trong tổ bầu ra
Theo Điều 74 khoản 2, ATVSV là người lao động trực tiếp, am hiểu chuyên môn và kỹ thuật an toàn, vệ sinh lao động, tự nguyện và gương mẫu trong việc chấp hành quy định an toàn — và được người lao động trong tổ bầu ra. Trình tự bầu trong thực tế gồm: tổ họp, giới thiệu người đáp ứng các tiêu chuẩn trên, tập thể biểu quyết hoặc bỏ phiếu, và lập biên bản bầu ghi rõ ngày họp, số người tham dự và kết quả. Lỗi phổ biến nhất ở bước này là lãnh đạo phân công, chỉ định thay cho việc bầu: người được chỉ định có thể rất nhiệt tình, nhưng về mặt pháp lý họ chưa phải ATVSV đúng nghĩa, và khi đoàn kiểm tra yêu cầu biên bản bầu thì doanh nghiệp không xuất trình được. Hai lỗi khác cũng hay gặp: bầu người sắp nghỉ việc hoặc hay luân chuyển (mạng lưới vừa lập đã phải bầu lại) và bầu xong nhưng không lưu biên bản vào hồ sơ an toàn của cơ sở.
Bước 3 — Ra quyết định thành lập và ban hành quy chế hoạt động
Sau khi có kết quả bầu, người sử dụng lao động ra quyết định thành lập và ban hành quy chế hoạt động của mạng lưới ATVSV, sau khi thống nhất ý kiến với Ban chấp hành công đoàn cơ sở (nếu cơ sở đã có tổ chức công đoàn) — đây là yêu cầu tại chính Điều 74 khoản 1. Quyết định cần ghi rõ danh sách ATVSV theo từng tổ; quy chế hoạt động cần làm rõ ít nhất bốn nội dung: nhiệm vụ và quyền của ATVSV (đôn đốc, nhắc nhở, giám sát việc chấp hành quy định an toàn; kiến nghị khắc phục mất an toàn; yêu cầu ngừng việc khi có nguy cơ trực tiếp gây tai nạn — theo khoản 4 và khoản 5 Điều 74); mức phụ cấp trách nhiệm; thời gian dành cho nhiệm vụ ATVSV; và cơ chế phối hợp — ATVSV hoạt động dưới sự quản lý, hướng dẫn của Ban chấp hành công đoàn cơ sở, phối hợp chuyên môn với người làm công tác an toàn, vệ sinh lao động và bộ phận y tế (khoản 3). Bộ ba văn bản biên bản bầu — quyết định thành lập — quy chế hoạt động là những giấy tờ đầu tiên đoàn kiểm tra yêu cầu khi xem xét mạng lưới, nên cần được lưu cùng hồ sơ an toàn, vệ sinh lao động của cơ sở.
Ba lỗi “tổ chức hình thức” khiến mạng lưới bị coi như chưa thành lập: (1) có quyết định thành lập nhưng không có biên bản bầu (người do cấp trên chỉ định); (2) quy chế không ghi mức phụ cấp và thời gian làm nhiệm vụ, khiến quyền của ATVSV chỉ nằm trên giấy; (3) ATVSV chưa được huấn luyện nhóm 6 — chưa huấn luyện cho người thuộc diện phải huấn luyện là hành vi bị xử phạt theo Điều 36 Nghị định 283/2026/NĐ-CP, mức phạt tiền từ 5.000.000 đến 50.000.000 đồng tính theo số người chưa được huấn luyện (mức phạt đối với tổ chức gấp đôi). Lập mạng lưới xong, bước tiếp theo bắt buộc là đưa ATVSV đi học.
Bước 4 — Thỏa thuận chế độ: thời gian được trả lương và phụ cấp trách nhiệm
Điều 74 khoản 5 cho ATVSV hai quyền vật chất quan trọng: được dành một phần thời gian làm việc để thực hiện nhiệm vụ mà vẫn được trả lương cho thời gian đó, và được hưởng phụ cấp trách nhiệm. Pháp luật không ấn định một mức phụ cấp cứng — mức phụ cấp do người sử dụng lao động và Ban chấp hành công đoàn cơ sở thống nhất thỏa thuận và ghi trong quy chế hoạt động. Vì vậy, quy chế nên ghi con số cụ thể thay vì ghi chung chung “hưởng phụ cấp theo thỏa thuận”, bởi đây là căn cứ để chi trả và cũng là điểm đoàn kiểm tra đối chiếu. Cùng với chế độ, doanh nghiệp cần phổ biến rõ quyền yêu cầu người lao động trong tổ ngừng làm việc khi thấy nguy cơ trực tiếp gây sự cố, tai nạn (khoản 5) — trên thực tế nhiều ATVSV không dám dùng quyền này vì chưa từng được nói rõ rằng luật đứng về phía họ, kèm nghĩa vụ chịu trách nhiệm về quyết định ngừng việc đó.
Bước 5 — Cử đi huấn luyện nhóm 6 và duy trì mạng lưới
ATVSV thuộc đối tượng huấn luyện nhóm 6 theo Nghị định 44/2016/NĐ-CP, với chương trình bổ sung tối thiểu 4 giờ ngoài phần huấn luyện an toàn theo công việc (nội dung nhóm 6 học những gì đã phân tích ở bài huấn luyện nhóm 6 cho an toàn, vệ sinh viên); đạt yêu cầu, học viên được cấp giấy chứng nhận huấn luyện — đây là mảnh ghép hồ sơ thứ tư bên cạnh biên bản bầu, quyết định và quy chế. Sau khi mạng lưới đi vào hoạt động, doanh nghiệp cần duy trì ba việc: bầu bổ sung ngay khi có ATVSV nghỉ việc hoặc chuyển tổ và cập nhật lại quyết định thành lập; gắn việc rà soát mạng lưới vào kế hoạch an toàn, vệ sinh lao động hằng năm và các đợt tự kiểm tra; và bố trí cho ATVSV được học tập, bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ theo đúng quyền tại Điều 74 khoản 5. Doanh nghiệp cần tổ chức lớp nhóm 6 ngay tại cơ sở cho toàn bộ mạng lưới có thể tham khảo chương trình tại trang huấn luyện an toàn lao động nhóm 6 của Phương Nam — đơn vị huấn luyện hạng C (giấy chứng nhận số 17/2025/GCN), hỗ trợ đối chiếu danh sách ATVSV theo tổ trước khi mở lớp để hồ sơ bầu — quyết định — chứng nhận khớp nhau trọn bộ.
Cập nhật lần cuối: tháng 11/2026
